దేవాలయాలు, పండుగలు, యాత్రలు—భక్తి, శ్రద్ధ, ఆనందం వెల్లివిరియాల్సిన ఈ పుణ్యక్షేత్రాలు, తరచూ అదుపు తప్పి విషాదాల వేదికలుగా మారుతున్నాయి. రద్దీని అంచనా వేయడంలో, నియంత్రించడంలో ఏర్పడే చిన్నపాటి లోపాలు; అత్యవసర పరిస్థితుల్లో నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో ఉండే ఆలస్యం; ప్రజలలోని మితిమీరిన ఆతురత—వీటన్నిటి తుది ఫలితం ప్రాణాలు కోల్పోవడం అనే చీకటి కథలే. ఇన్ని విషాదాలు చూసి కూడా మనం గుణపాఠం నేర్చుకోకపోవడం అత్యంత ఆందోళనకరం.
కేవలం నియంత్రణ లోపం వల్లే కాశిబుగ్గ శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామివారి ఆలయం విషాదానికి వేదికైంది. సరిగా నిర్వహించని రద్దీ కారణంగా తొక్కిసలాట జరిగి, భక్తితో వచ్చిన తొమ్మిది మంది జీవితాలు అర్ధాంతరంగా ముగిసిపోయాయి. ఈ విషాదం నిర్వాహణ లోపాల లోతును, వాటి ప్రాణాంతక పర్యవసానాలను వేలెత్తి చూపుతోంది. ఇవి కేవలం ఒక్కరోజు వచ్చిన ప్రమాదాలు కావు; ఇవి మన పాలనా వ్యవస్థలో దశాబ్దాలుగా పాతుకుపోయిన నిర్లక్ష్యం, ప్రణాళికా లోపాల ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు. ఈ ఏడాదిలోనే దేశవ్యాప్తంగా రద్దీ ఘటనల్లో 114 మంది మరణించారనే గణాంకం (ఇటీవలి సంవత్సరాలలో రెండవ అత్యధికం) మన మనస్సును కుదిపేయాలి. జనవరిలో మహాకుంభలో 30 మంది, ఫిబ్రవరిలో న్యూఢిల్లీ రైల్వే స్టేషన్లో 18 మంది, గోవాలోని శిర్గావోలో 7 మంది, జూన్లో బెంగళూరు విజయోత్సవాల్లో 11 మంది… ప్రతి ఘటన వెనుక బాధతో విలపిస్తున్న కుటుంబాలు, కన్నీరు పెట్టుకునే తల్లులు, అకాలంగా ఆగిపోయిన జీవితాలు ఉన్నాయి.
మూల సమస్య కేవలం రద్దీ కాదు. రద్దీని మనం ఎలా అర్థం చేసుకుంటున్నాం, ఎలా నిర్వహిస్తున్నాం అన్నదే అసలు ప్రశ్న. మనం ఇప్పటికీ దైవ దర్శనాన్ని “ఎవరు ముందుగా చేరతారు?” అనే పోటీగా, ఉన్మాదంగా మార్చుకుంటున్నాం. దేవుని దర్శనం మనస్సుకు శాంతిని ఇవ్వాలి, ప్రశాంతమైన వాతావరణంలో జరగాలి. కానీ వాస్తవం ఏమిటంటే, ఆధ్యాత్మిక భావన పెరుగుతుండగా, శాసనం, రక్షణ, నియంత్రణ మాత్రం పాత కాలపు పద్ధతులకు అతుక్కుపోయి ఉన్నాయి. ఇప్పుడు ఒక అసౌకర్యమైన ప్రశ్న వేయాల్సిన సమయం వచ్చింది: ఎన్ని మరణాలు సంభవిస్తే మనం మేల్కొంటాం? సాంకేతికత అందుబాటులో ఉండి కూడా దాన్ని వినియోగించుకోకపోవడం అనర్థానికి ఆహ్వానం. పుణ్యక్షేత్రాలలో ఆన్లైన్ స్లాట్లు మరియు డిజిటల్ టోకెన్ వ్యవస్థలను వెంటనే అమలు చేయాలి. అలాగే, రద్దీ స్థాయిని బట్టి తక్షణ హెచ్చరికలు ఇచ్చే వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేయాలి. ప్రవేశ, నిష్క్రమణ మార్గాలను స్పష్టంగా వేరుచేయాలి . సీసీటీవీ కెమెరాలు ఉంటే సరిపోదు; వాటిని చూడడానికి, విశ్లేషించడానికి, మరియు వెంటనే స్పందించడానికి శిక్షణ పొందిన బృందాలు నిరంతరం పర్యవేక్షించాలి. సేవా దళాలు, వాలంటీర్లు, స్పష్టమైన సూచిక బోర్డులు, మైక్ అనౌన్స్మెంట్లు — ఇవి కేవలం ప్రాథమిక భద్రతా భాగాలు కాదు, ప్రాణరక్షణ వ్యవస్థలు.
కేవలం వ్యవస్థల మార్పు మాత్రమే కాదు—భక్తులు కూడా తమ బాధ్యతను తీసుకోవాలి. “దేవుడు అన్నింటిని చూసుకుంటాడు” అనే నమ్మకం ఆధ్యాత్మికంగా మంచిదే. కానీ అదే నమ్మకాన్ని “నా ప్రాణం కూడా దేవుడే చూసుకుంటాడు” అనే నిర్లక్ష్యానికి మలచడం ప్రమాదకరం. భక్తి అనేది బుద్ధితో కలిసి నడవాలి. భక్తి ఉన్మాదంగా మారితే, అది ఏ పవిత్ర క్షేత్రాన్నైనా ప్రాణాంతక వేదికగా మార్చగలదు. చివరగా, ఈ దేశం ఆధ్యాత్మికతతో జీవిస్తుంది. కానీ ఆధ్యాత్మికత యొక్క అసలు శక్తి జీవితాన్ని కాపాడడంలో ఉంది. దేవాలయాలు జీవాలని రక్షించే ప్రదేశాలు కావాలి; కన్నీళ్లను కార్చే శ్మశానాలుగా కాదు. కాబట్టి, ఇది ఒక విమర్శ కాదు—ఇది ఒక అమలు చేయదగిన విజ్ఞప్తి. దేవాలయ దర్శనం ఎంత పవిత్రమైనదో, ఆ పవిత్రతకు రక్షణ కల్పించడం కూడా అంతే పవిత్రమైన బాధ్యత. మన వ్యవస్థలు మారాలి. మన దృష్టి మారాలి. మన ప్రవర్తన మారాలి. ఇది జరిగితే—భక్తి ప్రాణాంతకంగా మారకుండా, నిజంగా ప్రాణానికి ఆధారంగా నిలుస్తుంది.
(డా:సి.హెచ్.ప్రతాప్)
