భారతదేశం అనేక రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలతో కూడిన విశాలమైన దేశం. పరిపాలన సౌలభ్యం కోసం దేశాన్ని వందలాది జిల్లాలుగా విభజించారు. ప్రస్తుతం మన దేశంలో ఏడు వందలకు పైగా జిల్లాలు ఉండగా వాటిలో వైశాల్య పరంగా గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని కచ్ఛ్ జిల్లా అత్యంత పెద్దదిగా గుర్తింపు పొందింది. ఈ జిల్లా మొత్తం విస్తీర్ణం 45,674 చదరపు కిలోమీటర్లు. భౌగోళికంగా చూస్తే ఇది స్విట్జర్లాండ్ వంటి దేశాల కంటే కూడా పెద్ద భూభాగం కావడం విశేషం. కచ్ఛ్ జిల్లా భారతీయ భూభాగంలోని వైవిధ్యానికి, ప్రకృతి అద్భుతాలకు ఒక గొప్ప నిదర్శనంగా నిలుస్తోంది. ఇక్కడి భౌగోళిక పరిస్థితులు ఇతర ప్రాంతాలతో పోలిస్తే ఎంతో భిన్నంగా ఉంటాయి. ఉత్తరాయణ రేఖ ఈ జిల్లా గుండా వెళ్లడం వల్ల ఇక్కడ శీతోష్ణస్థితిలో కూడా ఎన్నో మార్పులు కనిపిస్తాయి.
కచ్ఛ్ జిల్లా గుజరాత్ రాష్ట్రంలో వాయువ్య దిశలో విస్తరించి ఉంది. ఈ ప్రాంతానికి భుజ్ పట్టణం ప్రధాన కేంద్రంగా సేవలందిస్తోంది. భౌగోళిక సరిహద్దుల విషయానికి వస్తే ఈ జిల్లా ఉత్తర, పశ్చిమ దిశల్లో పాకిస్తాన్ దేశంతో అంతర్జాతీయ సరిహద్దును పంచుకుంటోంది. అలాగే అరేబియా సముద్రం, కచ్ఛ్ గల్ఫ్ తీర ప్రాంతాలు ఈ జిల్లాకు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘రన్ ఆఫ్ కచ్ఛ్’ అనే ఉప్పు ఎడారి ఉంది. వర్షాకాలంలో ఈ ప్రాంతమంతా సముద్రపు నీటితో నిండిపోయి ఒక జలమయంలా కనిపిస్తుంది. వేసవి కాలం రాగానే నీరు ఆవిరైపోయి భూమిపై తెల్లని ఉప్పు పొర పేరుకుపోతుంది. పౌర్ణమి వెలుగుల్లో ఈ తెల్లని ఉప్పు నేల వెండిలా మెరుస్తూ పర్యాటకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తుంది. ప్రతి ఏటా ఇక్కడ జరిగే రన్ ఉత్సవం ప్రపంచవ్యాప్త గుర్తింపు పొందింది. ఈ ఉత్సవ సమయంలో నిర్మించే గుడారాల నగరం పర్యాటకులకు అద్భుతమైన అనుభూతిని ఇస్తుంది. ఇక్కడి స్థానిక నృత్యాలు, జానపద కళలు ఈ పండుగకు మరింత శోభను చేకూరుస్తాయి.
జనాభా లెక్కల ప్రకారం కచ్ఛ్ జిల్లాలో సుమారు ఇరవై లక్షల తొంభై రెండు వేల మంది నివసిస్తున్నారు. ఇందులో పురుషులు పది లక్షల తొంభై ఆరు వేల మంది ఉండగా, స్త్రీలు తొమ్మిది లక్షల తొంభై ఐదు వేల మంది ఉన్నారు. ప్రస్తుత అంచనాల ప్రకారం ఈ జిల్లా జనాభా ఇరవై తొమ్మిది లక్షలకు చేరుకుందని భావిస్తున్నారు. జిల్లా వైశాల్యం పెద్దది కావడంతో జనసాంద్రత చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. ఇక్కడ చదరపు కిలోమీటర్ కు సగటున నలభై ఆరు మంది మాత్రమే నివసిస్తున్నారు. జనాభాలో అరవై ఐదు శాతం మంది పల్లెల్లోనే నివసిస్తుండగా, మిగిలిన వారు పట్టణాల్లో ఉంటున్నారు. గాంధీధామ్, భుజ్ వంటివి ఇక్కడి ప్రధాన నగరాలు. ఇక్కడి ప్రజలు తమ కష్టార్జితంతో ఎడారి ప్రాంతాన్ని సైతం అభివృద్ధి పథంలోకి తీసుకెళ్లారు.
కచ్ఛ్ ప్రజల సంస్కృతి చాలా విలక్షణమైనది. వీరు ప్రధానంగా కుట్చి భాషను మాట్లాడతారు. ఇది ఇండో-ఆర్యన్ భాషా కుటుంబానికి చెందినది. ఈ భాషపై గుజరాతీ, సింధీ ప్రభావం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడి ప్రజలు తమ పూర్వీకుల నుండి వచ్చిన జానపద గీతాలను, కళలను ప్రాణప్రదంగా కాపాడుకుంటున్నారు. రబారి, అహిర్, చారణులు వంటి వివిధ జాతుల ప్రజలు ఇక్కడ నివసిస్తూ తమదైన వస్త్రధారణ, హస్తకళలతో గుర్తింపు పొందారు. ముఖ్యంగా ఇక్కడి చేనేత కళలు, అద్దకం పనులు ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందాయి. రోగన్ చిత్రకళ వంటి అత్యంత అరుదైన కళలు ఇక్కడ ఇంకా సజీవంగా ఉన్నాయి. స్థానిక మహిళలు తయారు చేసే అద్దాల పనితనంతో కూడిన దుస్తులు పర్యాటకులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తాయి.
చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగిన ధోలావీరా అనే సింధు లోయ నాగరికత ప్రాంతం కూడా ఈ జిల్లాలోనే ఉంది. దీనిని యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ సంపదగా గుర్తించింది. ఈ ప్రాంతంలో తవ్వకాల్లో బయటపడిన పురాతన నీటి నిల్వ పద్ధతులు నేటి సాంకేతిక నిపుణులకు సైతం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తాయి. రెండు వేల ఒక్కటిలో సంభవించిన భారీ భూకంపం ఈ ప్రాంతాన్ని అతలాకుతలం చేసినప్పటికీ, ప్రజల పట్టుదల, ప్రభుత్వ సహకారంతో ఈ జిల్లా తిరిగి పునర్నిర్మాణం చెందింది. ఈ విపత్తు తర్వాత ఇక్కడ పారిశ్రామికీకరణ వేగంగా జరిగింది. కాండ్లా వంటి భారీ నౌకాశ్రయాలు ఇక్కడి ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా నిలుస్తున్నాయి. మాండ్వీ తీరంలోని ఓడల నిర్మాణ కేంద్రం ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందినది.
కచ్ఛ్ ప్రాంతంలో వన్యప్రాణుల సంరక్షణ కేంద్రాలు కూడా ఎంతో విశిష్టమైనవి. ఇక్కడ మాత్రమే కనిపించే అడవి గాడిదలు లేదా ఘుడ్ ఖర్ అనే జంతువుల కోసం ప్రత్యేక అభయారణ్యం ఉంది. అలాగే ఎడారి ప్రాంతంలో నివసించే బట్టమేక పక్షులు, ఫ్లెమింగో పక్షులు కూడా ఇక్కడ కనిపిస్తాయి. పశుపోషణ, ఉప్పు ఉత్పత్తి, పర్యాటకం ఇక్కడి ప్రజలకు ప్రధాన జీవనాధారాలుగా ఉన్నాయి. భారతదేశంలో కచ్ఛ్ తర్వాత లడఖ్ లోని లెహ్ జిల్లా రెండో స్థానంలో, రాజస్థాన్ లోని జైసల్మేర్ జిల్లా మూడో స్థానంలో ఉన్నాయి. కచ్ఛ్ జిల్లా తన భౌగోళిక ప్రత్యేకతలతో, చారిత్రక వైభవంతో భారతీయ పటంలో ఒక విశిష్ట స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. దేశం గర్వించదగ్గ సంస్కృతికి, సహజ సౌందర్యానికి ఇది ఒక నిలయం. కచ్ఛ్ ను సందర్శించడం ద్వారా ప్రకృతి వైవిధ్యాన్ని, మానవ జీవన పోరాట పటిమను నేరుగా చూడవచ్చు
(సి.హెచ్.ప్రతాప్)
