తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలో పవిత్ర గోదావరి నదీ తీరాన వెలసిన భద్రాచలం శ్రీ సీతారామచంద్ర స్వామి దేవస్థానం దక్షిణ అయోధ్యగా ప్రసిద్ధి చెందింది. త్రేతాయుగంలో శ్రీరాముడు వనవాస సమయంలో ఇక్కడ నివసించాడని, భద్రుడు అనే భక్తుడి తపస్సుకు మెచ్చి రాముడు ఇక్కడ వెలిశాడని పురాణ గాథలు చెబుతున్నాయి. అందుకే ఈ కొండకు భద్రాచలం అనే పేరు వచ్చింది. ఈ ఆలయం కేవలం ఒక మతపరమైన కేంద్రం మాత్రమే కాదు, అది భక్తి, శిల్పకళ మరియు చారిత్రక పరిణామాల సమ్మేళనం. భద్రాచలం ఆలయ విశిష్టతను విశ్లేషిస్తే, ఇక్కడి మూలవిరాట్టు రూపం అత్యంత అరుదైనది. సాధారణంగా రాముడు ధనుర్బాణాలతో కనిపిస్తాడు, కానీ ఇక్కడ చతుర్భుజ రామచంద్రుడిగా దర్శనమిస్తాడు. శంఖు చక్రాలను ధరించి, ధనుర్బాణాలను చేతబూని, ఎడమ తొడపై సీతాదేవిని కూర్చుండబెట్టుకున్న ఈ రూపం భక్తులకు అభయప్రదాతగా నిలుస్తుంది. పక్కనే లక్ష్మణ స్వామి కొలువై ఉంటాడు.
ఈ ఆలయ చరిత్రను ప్రస్తావించినప్పుడు భక్త రామదాసు (కంచెర్ల గోపన్న) పేరు విడదీయలేనిది. 17వ శతాబ్దంలో తహసీల్దారుగా ఉన్న గోపన్న, ప్రభుత్వానికి చెల్లించాల్సిన శిస్తు సొమ్ముతో ఈ భవ్య మందిరాన్ని నిర్మించాడు. దీనివల్ల ఆయన గోల్కొండ నవాబు తానీషా ఆగ్రహానికి గురై 12 ఏళ్ల పాటు చెరసాల పాలయ్యాడు. రామదాసు కారాగారంలో ఉండి ఆపదమొక్కులవాడిని స్మరిస్తూ రచించిన ‘దాశరథీ శతకం’, కీర్తనలు తెలుగు సాహిత్యంలో అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక సంపదగా నిలిచాయి. రామదాసు భక్తికి మెచ్చి సాక్షాత్తు రాముడు, లక్ష్మణుడు ‘రామోజీ, లక్ష్మోజీ’ అనే పేర్లతో వెళ్లి తానీషాకు శిస్తు సొమ్ము చెల్లించి రామదాసును విడిపించారని చరిత్ర చెబుతోంది. రామదాసు చేయించిన స్వర్ణ ఆభరణాలు, ముఖ్యంగా సీతమ్మకు చేయించిన చింతాకు పతకం ఇప్పటికీ ఆలయంలో భద్రంగా ఉన్నాయి.
భద్రాచలంలో ప్రతి సంవత్సరం శ్రీరామనవమి నాడు జరిగే ‘సీతారాముల కళ్యాణం’ అద్భుతమైన ఘట్టం. ఈ వేడుకకు ప్రభుత్వం తరపున ముత్యాల తలంబ్రాలు, పట్టు వస్త్రాలు సమర్పించే సంప్రదాయం తానీషా కాలం నుండే ప్రారంభమై ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది. ఈ కళ్యాణాన్ని వీక్షించడానికి లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. గోదావరి నదిలో పవిత్ర స్నానం ఆచరించి, స్వామివారిని దర్శించుకోవడం వల్ల మోక్షం లభిస్తుందని భక్తుల నమ్మకం. ఆలయ ప్రాంగణంలో ఉన్న వైకుంఠ ద్వారం, రామదాసు బందీగా ఉన్న గదిని గుర్తుచేసే చిహ్నాలు భక్తులను ఆనాటి చరిత్రలోకి తీసుకెళ్తాయి.
భౌగోళికంగా కూడా భద్రాచలం ఎంతో ప్రాముఖ్యత కలిగినది. దట్టమైన అటవీ ప్రాంతం, గోదావరి నది ప్రవాహం మధ్య ఈ ఆలయం ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో ఉంటుంది. భక్తుల సౌకర్యార్థం ప్రభుత్వం మరియు దేవస్థానం అనేక వసతి సదుపాయాలను కల్పించాయి. నిత్య అన్నదానం, వేద పఠనాలు, సంకీర్తనలతో భద్రాద్రి పుణ్యక్షేత్రం నిరంతరం ఆధ్యాత్మిక శోభతో వెలుగుతుంటుంది. భద్రాచలం వెళ్లే భక్తులు సమీపంలోని పర్ణశాలను కూడా దర్శిస్తారు, అక్కడ సీతమ్మ అడుగుజాడలు ఉన్నాయని విశ్వసిస్తారు. రామాయణ గాథలో దండకారణ్యం మరియు పంచవటి ప్రాంతాలకు భద్రాచలం ముడిపడి ఉండటం వల్ల దీనిని పరమ పవిత్రమైన పుణ్యక్షేత్రంగా భావిస్తారు. మానవ జన్మ ధన్యమవ్వాలంటే ఒక్కసారైనా భద్రాద్రి రాముడిని దర్శించుకోవాలనేది ఆస్తికుల ఆకాంక్ష. ఈ క్షేత్రం తరతరాలకు ధర్మబద్ధమైన జీవనానికి, నిష్కల్మషమైన భక్తికి నిదర్శనంగా నిలుస్తోంది.
