భారతదేశంలోని పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో అత్యంత కరుణామయమైన తీర్థక్షేత్రంగా భావించబడేది దియోఘర్లోని వైద్యనాథేశ్వర మహాదేవుని ఆలయం. జార్ఖండ్ రాష్ట్రంలోని ఈ పవిత్ర స్థలం శతాబ్దాలుగా శివభక్తుల ఆధ్యాత్మిక యాత్రలకు నిత్యకేంద్రంగా నిలుస్తోంది. ఇక్కడ శివుడు “వైద్యుని రూపంలో”, అంటే శరీరం-మనసు-ఆత్మలకు వైద్యం చేసే పరమ కరుణాధారుడిగా ఆరాధించబడుతున్నాడు. అందుకే ఈ జ్యోతిర్లింగం పేరు వైద్యనాథం.
పురాణ గాథ ప్రకారం, లంకేశ్వరుడు రావణుడు పరమశివుడికి అత్యంత ఉదాత్తమైన భక్తుడు. శివుని తన నగరమైన లంకకు తీసుకువెళ్లి అక్కడ శివతత్వాన్ని ప్రతిష్ఠించాలని సంకల్పించి, అతను తీవ్ర తపస్సు చేశాడు. భక్తి పరాకాష్ఠలో తననే తానే బలిగా సమర్పించేందుకు సిద్ధమైనపుడు, పరమశివుడు ఆనందభరితుడై ప్రత్యక్షమై, అతనికి ఒక జ్యోతిర్లింగం అందించాడు. అయితే, “ఈ లింగాన్ని ఎక్కడ నేలపై ఉంచితే అది అక్కడే శాశ్వతంగా ప్రతిష్ఠించబడిపోతుంది” అని నిబంధన పెట్టాడు.
ప్రయాణ మధ్యలో రావణుడు అలసటతో విశ్రాంతి తీసుకున్నప్పుడు, విష్ణువు బ్రాహ్మణుడి రూపంలో ప్రత్యక్షమై, ఆ లింగాన్ని భూమిపై ఉంచాడు. ఆ క్షణం నుంచే శివుని శక్తి ఆ స్థలంలో స్థిరమై వెలుగొందడం ప్రారంభించింది. అది ఈ దియోఘర్ క్షేత్రంలోని వైద్యనాథేశ్వర జ్యోతిర్లింగం.
ఈ జ్యోతిర్లింగానికి సంబంధించిన శ్లోకం—
“వైద్యనాథం చితాభూమౌ పారల్యాం పార్థివేశ్వరం।
సౌరాష్ట్రే సోమనాథం చ శ్రీశైలే మల్లికార్జునం॥”
ఇక్కడ జపించే మహామంత్రం —
“ఓం నమః శివాయ”
దియోఘర్ ఆలయంలో ఉదయారతి నుండి రాత్రి శాంతిఘంట వరకు పూజల సంప్రదాయం నిత్యానిత్యం సాగుతూనే ఉంటుంది. శ్రావణ మాసంలో గంగా నది నుంచి నీటిని భుజాలపై మోస్తూ, వేలాది భక్తులు కావారియాత్ర చేస్తూ ఇక్కడికి చేరడం ఒక ఆధ్యాత్మిక ప్రవాహంలాగే అనిపిస్తుంది. ప్రతి అడుగులో “బోలే భోళే” అనే శివనామ నినాదం ఆకాశాన్నంతా నింపేస్తుంది.
వైద్యనాథ జ్యోతిర్లింగం మనకు ఒక నిశ్శబ్ద ఉపదేశం చేస్తుంది—
రోగం కేవలం శరీరం మీదే కాదు. మనసు ఆందోళన, అహంకారం, అసూయ, ఆగ్రహం — ఇవన్నీ కూడా రోగాలే. శివస్మరణ, భక్తి, వినయం — ఇవే నిజమైన వైద్యం.
ఈ క్షేత్రయాత్ర భౌతికంగా నడిచే ప్రయాణం కావచ్చు, కానీ ఇది నిజానికి అంతరంగాన్ని శుద్ధిచేసే ఆత్మయానం.
మన హృదయాలలో వైద్యనాథేశ్వరుని దయా జ్యోతి సదా వెలిగిపోవాలని కోరుకుంటూ—
ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః
(డా: సి. హెచ్. ప్రతాప్)
