భారతదేశంలో రహదారుల పరిస్థితిపై మరోసారి తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తమవుతున్న నేపథ్యంలో, వ్యవస్థాగత మార్పుల అవసరం ఎంతైనా ఉంది. గడచిన ఐదేళ్లలో గుంతల కారణంగా సంభవించిన రోడ్డు ప్రమాద మరణాలు 53 శాతం పెరిగాయని కేంద్ర ప్రభుత్వం పార్లమెంటుకు తెలియజేయడం విచారకరం. 2020 నుంచి 2024 మధ్య దేశవ్యాప్తంగా 9,438 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారని అధికారిక గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. అందులో సగానికి పైగా మరణాలు ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోనే నమోదవ్వడం పరిస్థితి తీవ్రతకు అద్దం పడుతోంది. రహదారుల నిర్వహణలో ఉన్న లోపాలను సరిదిద్దకపోతే ఈ మరణాల సంఖ్య మరింత పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. కాబట్టి పటిష్టమైన ప్రణాళికలతో ముందుకు సాగడం తక్షణ కర్తవ్యం.
గుంతల సమస్య అనేది కేవలం ప్రకృతి వైపరీత్యం కాదు, అది నిర్మాణ రంగంలోని లోపాలకు నిదర్శనం. వర్షాకాలం రాగానే రహదారులు చెదిరిపోవడం, కొత్తగా వేసిన పొరలు కొద్దికాలంలోనే ఊడిపోవడం వెనుక నాణ్యతా లోపాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. నిర్మాణ ఒప్పందాల అమలులో పర్యవేక్షణ లోపించడం, సరైన నీటి పారుదల సౌకర్యం లేకపోవడం వల్ల రహదారులు త్వరగా దెబ్బతింటున్నాయి. అధిక బరువుతో ప్రయాణించే సరుకు వాహనాలు కూడా రోడ్ల మన్నికను తగ్గిస్తున్నాయి. కాగితాలపై ప్రమాణాలు ఎంత కఠినంగా ఉన్నప్పటికీ, క్షేత్రస్థాయిలో వాటి అమలులో జరుగుతున్న నిర్లక్ష్యాన్ని అరికట్టాల్సిన బాధ్యత అధికారులపై ఉంది. పారదర్శకమైన టెండర్ విధానం, నాణ్యత పరిశీలన ద్వారానే రహదారుల ఆయుష్షును పెంచవచ్చు.
రహదారులపై ఉండే గుంతలు కేవలం వాహనాలకు కలిగే ఆటంకాలు మాత్రమే కాదు, అవి మృత్యుపాశాలుగా మారుతున్నాయి. వాహనం అదుపు తప్పి ఢీకొట్టడం, ద్విచక్ర వాహనదారులు అకస్మాత్తుగా పడిపోవడం వంటి సంఘటనలు నిత్యకృత్యమయ్యాయి. ముఖ్యంగా రాత్రి వేళల్లో వెలుతురు లేని చోట్ల ఈ గుంతలు ప్రాణాంతకంగా మారుతున్నాయి. ప్రమాదాల వల్ల కలిగే ప్రాణనష్టంతో పాటు వాహనాల మరమ్మతులకు అయ్యే ఖర్చు, ఇంధన వృథా, ప్రయాణ సమయం పెరగడం వంటి ఆర్థిక భారం సామాన్యుడిపై పడుతోంది. అత్యవసర సేవలందించే అంబులెన్స్లు వంటి వాహనాలు ఆలస్యమవ్వడం వల్ల పరోక్షంగా మరిన్ని ప్రాణాలు పోయే అవకాశం ఉంది. ప్రజల భద్రతను దృష్టిలో ఉంచుకుని రహదారుల రూపురేఖలను మార్చడం అత్యవసరం.
ఈ తీవ్రమైన సమస్య నివారణకు ప్రభుత్వాలు విప్లవాత్మకమైన చర్యలు తీసుకోవాలి. రహదారి నిర్మాణ నాణ్యతను పరీక్షించేందుకు స్వతంత్ర సంస్థలతో తనిఖీలు చేయించడం మేలు. పనులు చేపట్టిన కాంట్రాక్టు సంస్థల బాధ్యతను కేవలం నిర్మాణం వరకే పరిమితం చేయకుండా, కనీసం ఐదేళ్ల పాటు నిర్వహణ బాధ్యతను కూడా వారిపైనే ఉంచాలి. దీనివల్ల వారు నాణ్యమైన ముడి పదార్థాలను వాడే అవకాశం ఉంటుంది. వర్షాకాలం ప్రారంభానికి ముందే రహదారుల స్థితిగతులను సమీక్షించి, అవసరమైన చోట ముందస్తు మరమ్మతులు చేపట్టాలి. రహదారులపై ఉన్న గుంతల సమాచారాన్ని ప్రజల నుంచి నేరుగా స్వీకరించేందుకు అత్యాధునిక మొబైల్ యాప్లు లేదా టోల్ ఫ్రీ నంబర్లను అందుబాటులోకి తీసుకురావాలి. ఫిర్యాదు అందిన నిర్ణీత గడువులోగా గుంతను పూడ్చేలా బాధ్యులను ఆదేశించాలి.
అధిక భారం మోసే వాహనాలపై కఠినమైన నియంత్రణ విధించడం ద్వారా రహదారుల క్షీణతను కొంతవరకు అరికట్టవచ్చు. రహదారులు ఒక దేశ అభివృద్ధికి చిహ్నాలు మాత్రమే కాదు, అవి ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను ప్రతిబింబించే మౌలిక వసతులు. గుంతల కారణంగా ఒక్క ప్రాణం కోల్పోయినా అది పాలకుల మరియు వ్యవస్థల వైఫల్యంగానే పరిగణించాలి. బాధ్యతాయుతమైన పాలన, పారదర్శకతతో కూడిన అమలు, నిరంతర పర్యవేక్షణ ద్వారానే ఈ సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం లభిస్తుంది. ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించి నాణ్యమైన రహదారులను నిర్మించడం ద్వారానే పౌరుల ప్రయాణాన్ని సురక్షితం చేయవచ్చు. భవిష్యత్తులో రహదారి ప్రమాదాల రహిత భారతదేశాన్ని నిర్మించడమే మన అందరి లక్ష్యం కావాలి.
(సి.హెచ్.ప్రతాప్)
