భూమి మీద అత్యంత విశాలమైన ఎడారిగా అంటార్కిటికా గుర్తింపు పొందింది. సాధారణంగా ఎడారి అనగానే మనకు విపరీతమైన వేడి, ఇసుక తిన్నెలు గుర్తుకు వస్తాయి. కానీ శాస్త్రీయ దృక్పథంలో ఏడాదికి రెండు వందల యాభై మిల్లీమీటర్ల కంటే తక్కువ వర్షపాతం లేదా మంచు కురిసే ఏ ప్రాంతాన్నైనా ఎడారిగానే పరిగణిస్తారు. ఈ లెక్కన అంటార్కిటికా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద శీతల ఎడారి. దీని విస్తీర్ణం సుమారు పద్నాలుగు మిలియన్ల చదరపు కిలోమీటర్లు. ఇది సహారా ఎడారి కంటే దాదాపు ఒకటిన్నర రెట్లు పెద్దది. దక్షిణ ధ్రువంలో ఉన్న ఈ ఖండం మొత్తం మంచు పొరలతో నిండి ఉంటుంది. ఇక్కడ మంచు పొర సగటు మందం సుమారు రెండు కిలోమీటర్ల వరకు ఉంటుంది. కొన్ని చోట్ల ఈ మంచు పొర నాలుగు కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ లోతు కలిగి ఉంటుంది. ఈ భారీ మంచు నిల్వలు భూమి యొక్క ఉష్ణోగ్రతను క్రమబద్ధీకరించడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి.
అంటార్కిటికా ఖండం ప్రపంచంలోనే అత్యంత శీతలమైన, పొడి అలాగే గాలి వేగం ఎక్కువగా ఉండే ప్రాంతం. ఇక్కడ ఉష్ణోగ్రతలు మైనస్ ఎనభై తొమ్మిది దశాంశం రెండు డిగ్రీల సెల్సియస్ వరకు పడిపోతాయి. ఇంతటి కఠినమైన వాతావరణం వల్ల ఇక్కడ శాశ్వత మానవ నివాసాలు లేవు. కేవలం వివిధ దేశాలకు చెందిన పరిశోధకులు మాత్రమే ఇక్కడ తాత్కాలికంగా నివసిస్తారు. ఇక్కడ కురిసే మంచు చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. కొన్ని ప్రాంతాలలో వేల ఏళ్ల నుండి వర్షం గానీ మంచు గానీ కురిసిన దాఖలాలు లేవు. వీటిని ‘పొడి లోయలు’ అని పిలుస్తారు. ఇక్కడ ఉండే గాలిలో తేమ శాతం దాదాపు సున్నాగా ఉంటుంది. దీనివల్ల ఇక్కడ ఆహార పదార్థాలు లేదా ఇతర వస్తువులు చాలా కాలం పాటు పాడవకుండా నిల్వ ఉంటాయి. ఇక్కడి వాతావరణం మంగళ గ్రహంపై ఉండే పరిస్థితులకు దగ్గరగా ఉంటుందని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తారు. అందుకే అంతరిక్ష పరిశోధనలకు కూడా ఈ ప్రాంతాన్ని నమూనాగా తీసుకుంటారు.
అంటార్కిటికాలో జీవవైవిధ్యం చాలా పరిమితంగా ఉంటుంది. తీవ్రమైన చలిని తట్టుకోగల పెంగ్విన్లు, సీల్ చేపలు అలాగే కొన్ని రకాల సముద్ర పక్షులు మాత్రమే ఇక్కడ కనిపిస్తాయి. వృక్ష సంపద విషయానికి వస్తే నాచు అలాగే కొన్ని రకాల శైవలాలు మాత్రమే మంచు లేని శిలల మీద పెరుగుతాయి. సముద్ర గర్భంలో మాత్రం క్రిల్ వంటి జీవులు సమృద్ధిగా ఉంటాయి. ఇవి ఇక్కడి పర్యావరణ వ్యవస్థకు ప్రధాన ఆధారం. ఈ ఖండం భూమి యొక్క వాతావరణాన్ని సమతుల్యం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. భూమిపై ఉన్న స్వచ్ఛమైన నీటి నిల్వలలో సుమారు డెబ్బై శాతం ఈ మంచు రూపంలోనే ఇక్కడ నిక్షిప్తమై ఉంది. ఒకవేళ ఈ మంచు మొత్తం కరిగితే ప్రపంచవ్యాప్తంగా సముద్ర మట్టాలు సుమారు అరవై మీటర్ల వరకు పెరుగుతాయి. దీనివల్ల తీర ప్రాంత నగరాలు మునిగిపోయే ప్రమాదం ఉంది. ఇక్కడి మంచు పొరల కింద వందలాది మంచినీటి సరస్సులు ఉన్నట్లు శాస్త్రవేత్తలు కనుగొన్నారు.
ప్రస్తుతం భూతాపం కారణంగా అంటార్కిటికా మంచు వేగంగా కరుగుతుండటం శాస్త్రవేత్తలను ఆందోళనకు గురి చేస్తోంది. ఓజోన్ పొరలో ఏర్పడిన రంధ్రం కూడా ఈ ప్రాంతంపై ప్రభావం చూపుతోంది. ఈ ఖండాన్ని రక్షించడానికి అంతర్జాతీయ స్థాయిలో అంటార్కిటిక్ ఒప్పందం అమలులో ఉంది. దీని ప్రకారం ఇక్కడ ఎటువంటి సైనిక కార్యకలాపాలు లేదా ఖనిజాల తవ్వకాలు చేపట్టరాదు. కేవలం శాంతియుతమైన శాస్త్రీయ పరిశోధనలకు మాత్రమే అనుమతి ఉంటుంది. భారతదేశం కూడా ఇక్కడ దక్షిణ గంగోత్రి, మైత్రి అలాగే భారతి వంటి పరిశోధనా కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేసింది. భూమి యొక్క గతాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి అలాగే భవిష్యత్తు వాతావరణ మార్పులను అంచనా వేయడానికి అంటార్కిటికా ఒక గొప్ప ప్రయోగశాలగా నిలుస్తోంది. ఇక్కడ దొరికే ఉల్కలు అంతరిక్ష రహస్యాలను ఛేదించడానికి ఎంతో ఉపయోగపడతాయి. మంచులో చిక్కుకున్న గాలి బుడగలను విశ్లేషించడం ద్వారా లక్షల ఏళ్ల క్రితం భూమిపై ఉన్న వాతావరణ పరిస్థితులను తెలుసుకోవచ్చు.
అంటార్కిటికా ఒక వింతైన లోకం. ఇక్కడ ఆరు నెలలు పగలు, ఆరు నెలలు రాత్రి ఉంటుంది. సముద్రపు నీరు గడ్డకట్టి భారీ మంచు పలకలుగా మారడం ఇక్కడ అద్భుతమైన దృశ్యం. ప్రకృతి వైవిధ్యానికి ఈ శీతల ఎడారి ఒక నిలువుటద్దం. భూమి మీద అత్యంత స్వచ్ఛమైన గాలి లభించే ప్రాంతం కూడా ఇదే. మానవ ప్రమేయం తక్కువగా ఉండటం వల్ల ఇక్కడి పర్యావరణం ఇంకా సహజ సిద్ధంగానే ఉంది. కానీ మారుతున్న వాతావరణ పరిస్థితుల వల్ల ఈ మంచు ఖండం ఉనికికి ముప్పు ఏర్పడుతోంది. అంటార్కిటికాను సంరక్షించడం అంటే భూమిని సంరక్షించడమే. ఈ శీతల ఎడారి విశిష్టతను అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా మనం ప్రకృతి పట్ల మరింత బాధ్యతాయుతంగా ఉండవచ్చు. ఇక్కడి పర్వత శ్రేణులు అలాగే లోయలు భూమి యొక్క అద్భుతమైన భౌగోళిక వైవిధ్యాన్ని చాటి చెబుతున్నాయి. గాలి వేగం గంటకు మూడు వందల కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువగా ఉండే ఇక్కడి తుఫానులు అత్యంత భయంకరంగా ఉంటాయి. శీతాకాలంలో ఈ ఖండం పరిమాణం సముద్రపు నీరు గడ్డకట్టడం వల్ల దాదాపు రెట్టింపు అవుతుంది. ఈ మంచు సామ్రాజ్యం భూమి మనుగడకు అత్యవసరం. దీని సంరక్షణ కోసం ప్రపంచ దేశాలన్నీ ఏకతాటిపైకి రావాల్సిన అవసరం ఉంది.
(సి.హెచ్.ప్రతాప్)
