సౌర కుటుంబంలో గ్రహాల కంటే పరిమాణంలో చిన్నవిగా సూర్యుడి చుట్టూ పరిభ్రమించే శిలలను గ్రహశకలాలు అంటారు. ఇవి సుమారు నాలుగున్నర బిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం మన సౌర వ్యవస్థ ఆవిర్భవించినప్పుడు మిగిలిపోయిన ఆదిమ పదార్థాలు. వీటిని విశ్వం యొక్క నిర్మాణ శిథిలాలుగా అభివర్ణించవచ్చు. గ్రహశకలాలు ఎక్కువగా అంగారక గ్రహం బృహస్పతి గ్రహం కక్ష్యల మధ్య ఉండే గ్రహశకల మేఖల అనే ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. వీటి పరిమాణం చిన్న గులకరాళ్ల నుండి వందల కిలోమీటర్ల వ్యాసం కలిగిన భారీ శిలల వరకు మారుతూ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు సిరిస్ అనే గ్రహశకలం చాలా పెద్దది కావడంతో దానిని ప్రస్తుతం మరగుజ్జు గ్రహంగా పరిగణిస్తున్నారు. గ్రహశకలాలు భూమి పుట్టుక గురించి అలాగే జీవం ఆవిర్భావం గురించి అనేక కీలక విషయాలను తమలో నిక్షిప్తం చేసుకున్నాయి.
గ్రహశకలాలు ఏర్పడిన విధానాన్ని పరిశీలిస్తే సౌర వ్యవస్థ తొలినాళ్లలో ధూళి వాయువు కణాలు కలిసి పెద్ద గ్రహాలుగా మారుతున్న సమయంలో బృహస్పతి గ్రహం యొక్క అపారమైన గురుత్వాకర్షణ శక్తి కారణంగా ఈ శిథిలాలు ఏకమై గ్రహంగా మారలేకపోయాయి. ఇవి వివిధ రకాల మూలకాలతో నిర్మితమై ఉంటాయి. సాధారణంగా వీటిని మూడు ప్రధాన వర్గాలుగా విభజిస్తారు. మొదటి రకంలో కర్బన పదార్థాలు అధికంగా ఉంటాయి. ఇవి చూడటానికి నల్లగా ఉండి సూర్యుడి నుంచి వచ్చే కాంతిని తక్కువగా ప్రతిబింబిస్తాయి. రెండో రకంలో సిలికాన్ తో పాటు లోహాలు ఉంటాయి. ఇవి రాతి కట్టడాల మాదిరిగా కనిపిస్తాయి. మూడో రకంలో నికెల్ ఇనుము వంటి లోహాలు సమృద్ధిగా లభిస్తాయి. ఈ వర్గీకరణ ద్వారా సౌర వ్యవస్థలో వివిధ ప్రాంతాల్లో ఉష్ణోగ్రతలు ఇతర పరిస్థితులు ఎలా ఉండేవో తెలుసుకోవడానికి అవకాశం కలుగుతుంది.
అంతరిక్ష పరిశోధనల దృష్ట్యా గ్రహశకలాలు ఎంతో విలువైనవి. భవిష్యత్తులో భూమిపై వనరులు తగ్గిపోయినప్పుడు ఈ గ్రహశకలాల నుంచి ఖనిజాలను సేకరించే ఆలోచన శాస్త్రవేత్తల్లో ఉంది. వీటిలో బంగారం ప్లాటినం కోబాల్ట్ వంటి అరుదైన లోహాలు పుష్కలంగా ఉంటాయని అంచనా వేస్తున్నారు. అంతరిక్ష గనుల తవ్వకం అనే ప్రక్రియ ద్వారా మానవాళికి అవసరమైన ముడి పదార్థాలను సేకరించడం సాధ్యం కావచ్చు. అదే సమయంలో గ్రహశకలాల వల్ల భూమికి ముప్పు కూడా పొంచి ఉంది. భూమి కక్ష్యకు చేరువగా వచ్చే గ్రహశకలాలను నిరంతరం పర్యవేక్షించడం ఎంతో అవసరం. గతంలో పురాతన భారీ సరీసృపాలు అంతరించిపోవడానికి ఒక భారీ గ్రహశకలం భూమిని ఢీకొట్టడమే కారణమని నిరూపితమైంది. అటువంటి ప్రమాదాలు మళ్లీ జరగకుండా ఉండేందుకు అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థలు అప్రమత్తంగా ఉంటున్నాయి.
గ్రహశకలాల దిశను మార్చడానికి ప్రయోగాత్మకంగా చేపట్టిన గ్రహశకల మళ్లింపు ప్రయోగాలు విజయవంతం కావడం మానవ చరిత్రలో ఒక మైలురాయి. ఒక చిన్న వ్యోమనౌకను గ్రహశకలం వైపు వేగంగా పంపించి దానిని ఢీకొట్టడం ద్వారా ఆ శకలం యొక్క కక్ష్యను మార్చడం ఈ ప్రయోగం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. దీనివల్ల భవిష్యత్తులో ఏదైనా గ్రహశకలం భూమి వైపు దూసుకువస్తే దానిని సమర్థవంతంగా అడ్డుకోవచ్చు. అలాగే జపాన్ అమెరికా వంటి దేశాలు చేపట్టిన వివిధ అంతరిక్ష యాత్రల ద్వారా గ్రహశకలాల నుంచి మట్టి నమూనాలను భూమికి తీసుకురావడం జరిగింది. ఈ నమూనాలను పరిశోధించడం ద్వారా భూమిపై నీరు ఎలా వచ్చింది అలాగే జీవానికి పునాదులైన అమైనో ఆమ్లాలు అంతరిక్షం నుంచి వచ్చాయా అనే అంశాలపై స్పష్టత వస్తోంది.
గ్రహశకలాలు సూర్యుడి చుట్టూ తిరిగే క్రమంలో ఒక్కోసారి ఇతర గ్రహాల గురుత్వాకర్షణకు లోనై తమ కక్ష్యలను మార్చుకుంటాయి. ఇవి విశ్వం అంతటా నిరంతరం ప్రయాణించే యాత్రికుల వంటివి. వీటిపై ఉండే గుంతలు గతంలో జరిగిన అనేక ఘర్షణలకు సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. గ్రహశకలాల ఉపరితలంపై వాతావరణం ఉండదు కాబట్టి ఇవి బిలియన్ల సంవత్సరాల నాటి స్థితిని అలాగే కలిగి ఉంటాయి. అందుకే వీటిని కాల యంత్రాలు అని కూడా పిలుస్తారు. విశ్వం యొక్క రహస్యాలను ఛేదించడంలో ఈ రాతి శిలలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు వీటి కదలికలను లెక్కగట్టడానికి అత్యాధునిక దూరదర్శినిలను ఉపయోగిస్తున్నారు. ఇవన్నీ మానవ పరిజ్ఞానాన్ని మరింత విస్తృతం చేస్తున్నాయి.
ప్రస్తుతం జరుగుతున్న పరిశోధనలు గ్రహశకలాల గురించి మన అవగాహనను పూర్తిగా మారుస్తున్నాయి. కేవలం రాళ్ల ముక్కలుగా భావించే ఇవి ఒకప్పుడు నీటిని మోసుకొచ్చి భూమిని జీవించదగ్గ గ్రహంగా మార్చడంలో సహాయపడి ఉండవచ్చు. భవిష్యత్తులో అంతరిక్ష యాత్రలకు ఇవి ఇంధన కేంద్రాలుగా కూడా ఉపయోగపడే అవకాశం ఉంది. గ్రహశకలాల పై ఉండే మంచును నీరుగా మార్చి దాని నుండి ప్రాణవాయువు ఉదజని తయారు చేయడం ద్వారా సుదూర అంతరిక్ష ప్రయాణాలను సులభతరం చేయవచ్చు. ఈ అద్భుతమైన శిలలు మనకు ప్రమాదాన్ని కలిగించడమే కాకుండా అపారమైన ప్రయోజనాలను కూడా అందిస్తాయి. విశ్వంలోని ప్రతి అణువు ఒక ప్రత్యేకమైన కథను చెబుతుంది అలాగే గ్రహశకలాలు కూడా మన సౌర వ్యవస్థ యొక్క అద్భుతమైన ప్రయాణాన్ని వివరిస్తాయి. వీటిని అధ్యయనం చేయడం అంటే మన మూలాలను వెతకడమే. ఖగోళ శాస్త్రంలో గ్రహశకలాల అధ్యయనం ఒక నూతన ఉత్తేజాన్ని ఇస్తోంది. భూమి భద్రత దృష్ట్యా గ్రహశకలాల కక్ష్యలను గుర్తించడం నిరంతరం కొనసాగుతున్న ప్రక్రియ. విశ్వంలో మానవుడు ఒంటరి కాదని నిరూపించడానికి అవసరమైన జీవ సంబంధిత ఆనవాళ్లను గ్రహశకలాలు అందిస్తాయని నమ్ముతున్నారు. ఈ శిలల ప్రయాణం మానవాళి భవిష్యత్తును దిశా నిర్దేశం చేసే అవకాశం ఉంది. అందుకే వీటిపై జరిగే ప్రతి పరిశోధన మానవ విజ్ఞాన అభివృద్ధికి ఒక మెట్టుగా మారుతుంది.
(సి.హెచ్.ప్రతాప్)
