భారతదేశ విద్యా వ్యవస్థలో విద్యా వ్యాప్తి కోసం అనేక పాఠశాలలు స్థాపించబడ్డాయి. విద్యార్థుల సంఖ్య పరంగా ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద పాఠశాలగా గుర్తింపు పొందిన విద్యాసంస్థ మన దేశంలోనే ఉండటం విశేషం. ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని లక్నో నగరంలో ఉన్న సిటీ మాంటిస్సోరి పాఠశాల ఈ ఘనతను సొంతం చేసుకుంది. వేలాది మంది విద్యార్థులతో నడుస్తున్న ఈ విద్యాసంస్థ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పాఠశాలగా గిన్నిస్ ప్రపంచ రికార్డులలో స్థానం సంపాదించింది. పందొమ్మిది వందల యాభై తొమ్మిదిలో ప్రముఖ విద్యావేత్తలు జగదీష్ గాంధీ, భారతి గాంధీ ఈ పాఠశాలను స్థాపించారు. ఒక చిన్న గదిలో కేవలం ఐదుగురు విద్యార్థులతో ప్రారంభమైన ఈ విద్యా ప్రయాణం నేడు ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పాఠశాలగా ఎదిగింది. విద్యను సమాజంలోని ప్రతి వర్గానికి అందుబాటులోకి తీసుకురావాలనే లక్ష్యంతో వారు ఈ సంస్థను ప్రారంభించి అంచెలంచెలుగా విస్తరించారు. ఒక విద్యాసంస్థ తన ప్రస్థానాన్ని ఎంత నిరాడంబరంగా ప్రారంభించినా పట్టుదల ఉంటే అది ఎంతటి ఉన్నత శిఖరాలను చేరుకోగలదో ఈ పాఠశాల ప్రస్థానం నిరూపిస్తుంది.
ప్రస్తుతం ఈ పాఠశాలలో అరవై వేలకు పైగా విద్యార్థులు విద్యను అభ్యసిస్తున్నారు. ఇందులో పూర్వ ప్రాథమిక స్థాయి నుండి ఉన్నత విద్యా స్థాయి వరకు తరగతులు నిర్వహించబడుతున్నాయి. ఈ భారీ విద్యార్థి సమూహానికి బోధించడానికి సుమారు నాలుగు వేల ఐదు వందల మందికి పైగా ఉపాధ్యాయులు, ఇతర సిబ్బంది పనిచేస్తున్నారు. ఒకే పాఠశాల యాజమాన్యం కింద ఇంత పెద్ద సంఖ్యలో విద్యార్థులు చదవడం ప్రపంచంలోనే అత్యంత అరుదైన విషయం. అందుకే ఈ పాఠశాల అంతర్జాతీయంగా ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. ఈ పాఠశాల గిన్నిస్ రికార్డును మొట్టమొదట పందొమ్మిది వందల తొంభై తొమ్మిదిలో సాధించింది. అప్పటి నుండి ఇప్పటి వరకు విద్యార్థుల సంఖ్య ఏటా పెరుగుతూనే ఉండటం గమనార్హం. కేవలం ఒకే నగరంలో ఇరవైకి పైగా శాఖలు కలిగి ఉండి విద్యా ప్రమాణాలను ఏమాత్రం తగ్గకుండా నిర్వహించడం ఈ సంస్థ పనితీరుకు నిదర్శనం. ప్రతి శాఖలోనూ అత్యాధునిక సౌకర్యాలు కలిగిన గదులు, ప్రయోగశాలలు, గ్రంథాలయాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.
ఈ పాఠశాల ప్రత్యేకత ఏమిటంటే ఇది ఒకే కట్టడంలో మాత్రమే ఉండదు. లక్నో నగరంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో అనేక శాఖలుగా విస్తరించి ఉంది. ప్రతి శాఖలోనూ సమానమైన విద్యా ప్రమాణాలు పాటిస్తారు. విద్యార్థులకు కేవలం పాఠ్యాంశాల బోధనే కాకుండా నైతిక విలువలు, సామాజిక బాధ్యత, ప్రపంచ సౌహార్దం వంటి భావాలను నేర్పించడం ఈ పాఠశాల ప్రధాన ఉద్దేశం. విద్యార్థులలో క్రమశిక్షణతో పాటు నాయకత్వ లక్షణాలను పెంపొందించడానికి ఇక్కడ ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకుంటారు. పాఠశాల కార్యక్రమాలలో భాగంగా వివిధ రకాల శాస్త్రీయ ప్రయోగాలు, చర్చా వేదికలు నిరంతరం నిర్వహిస్తారు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఉన్న వివిధ దేశాల సంస్కృతులను అర్థం చేసుకోవడానికి వీలుగా అంతర్జాతీయ యువజన సదస్సులు ఈ పాఠశాల ప్రాంగణంలో జరుగుతుంటాయి. దీనివల్ల విద్యార్థులకు చిన్నతనం నుండే ప్రపంచ పౌరులుగా ఎదిగే అవకాశం లభిస్తుంది.
విద్యార్థులకు సంగీతం, క్రీడలు, శాస్త్రీయ పరిశోధన, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు వంటి అనేక రంగాలలో ఇక్కడ ప్రోత్సాహం లభిస్తుంది. ప్రపంచ శాంతిని కాపాడటంలో విద్య యొక్క పాత్రను గుర్తించిన ఐక్యరాజ్యసమితి అనుబంధ సంస్థ యునెస్కో ఈ పాఠశాలకు శాంతి విద్య కోసం ఇచ్చే ప్రతిష్ఠాత్మక పురస్కారాన్ని అందజేసింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా శాంతిని పెంపొందించడానికి కృషి చేస్తున్న ఏకైక పాఠశాలగా దీనిని గుర్తించడం భారతదేశానికి గర్వకారణం. మానవత్వం, సార్వత్రిక సహజీవనం వంటి అంశాలపై ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు పాఠశాల సిలబస్ లో అంతర్భాగంగా ఉంటాయి. విద్య అంటే కేవలం పరీక్షల్లో మార్కులు సాధించడమే కాదు, ఉత్తమ వ్యక్తిత్వాన్ని నిర్మించడమే అసలు లక్ష్యమని ఈ సంస్థ నమ్ముతుంది. దీనికోసం ప్రతి విద్యార్థి యొక్క శారీరక, మానసిక, ఆధ్యాత్మిక అభివృద్ధిపై దృష్టి సారిస్తారు.
ఈ పాఠశాల విద్యార్థులు అనేక జాతీయ, అంతర్జాతీయ పోటీల్లో ప్రతిభ చూపుతూ దేశానికి గొప్ప గౌరవం తీసుకొచ్చారు. విద్యా రంగంలో విశేష కృషి చేస్తున్నందుకు గాను ఈ సంస్థకు ఎన్నో జాతీయ అవార్డులు కూడా దక్కాయి. విద్యతో పాటు విలువల బోధనకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం వల్ల ఈ విద్యాసంస్థ ఇతర పాఠశాలలకు ఒక గొప్ప నమూనాగా నిలిచింది. ఒకే యాజమాన్యం కింద ఇన్ని వేల మంది విద్యార్థులను ఏకతాటిపైకి తెచ్చి నాణ్యమైన విద్యను అందించడం సామాన్యమైన విషయం కాదు. దీని వెనుక సంస్థ వ్యవస్థాపకుల నిరంతర కృషి, ఉపాధ్యాయుల అంకితభావం దాగి ఉన్నాయి. భవిష్యత్తు తరాలకు నాణ్యమైన విద్యను అందించడంతో పాటు వారిని బాధ్యతాయుతమైన పౌరులుగా తీర్చిదిద్దడంలో ఈ పాఠశాల అగ్రగామిగా ఉంది.
విద్యార్థుల సర్వతోముఖాభివృద్ధికి పెద్దపీట వేస్తూ ప్రతి విద్యార్థిలోని దాగి ఉన్న ప్రతిభను వెలికి తీయడానికి ఇక్కడ ప్రత్యేక విభాగాలు పనిచేస్తాయి. క్రీడల పరంగా జాతీయ స్థాయి మైదానాలు, సంగీత సాధన కోసం ప్రత్యేక తరగతులు ఈ పాఠశాల సొంతం. కేవలం అక్షర జ్ఞానం మాత్రమే కాకుండా సమాజంలో ఎలా జీవించాలో నేర్పడం ఇక్కడి విద్యలోని ప్రత్యేకత. విద్యను సమాజంలోని ప్రతి వర్గానికి అందించాలనే సంకల్పం ఉంటే ఎంతటి మహత్కార్యమైనా సాధ్యమని ఈ పాఠశాల చరిత్ర స్పష్టంగా చూపిస్తుంది. ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద పాఠశాలగా నిలిచిన ఈ విద్యాసంస్థ విద్యా రంగంలో భారతదేశ ప్రతిష్ఠను అంతర్జాతీయ స్థాయిలో మరింత పెంచింది. విద్యా వ్యాప్తిలో ఇది ఒక గొప్ప మైలురాయిగా నిలిచిపోయింది.
(సి.హెచ్.ప్రతాప్)
