విశాఖ అభివృద్ధి ప్రస్థానంలో ఫలాలు కొందరికేనా ?

ఒకవైపు… భారీ క్రేన్లు, పెద్ద పెద్ద ఓడలతో ప్రపంచ వాణిజ్య పటంలో దూసుకుపోతున్న ఆధునిక విశాఖపట్నం. లక్షల కోట్ల పెట్టుబడులతో కళకళలాడుతున్న తీరం.

మరోవైపు… అదే సముద్రపు ఒడ్డున, వేల ఏళ్లుగా అలల సవ్వడితో, వలల అల్లికతో తమ బతుకుల్ని ముడివేసుకున్న మత్స్యకార పల్లెలు.

విశాఖ అభివృద్ధి ప్రస్థానంలో మనం ముందుకెళ్తున్నామా? లేక మన మూలాల్ని మనమే కోల్పోతున్నామా? ఈ వైరుధ్యానికి ముగింపు లేదా? అభివృద్ధి ఫలాలు కొందరికేనా? అందరినీ కలుపుకొనిపోయే పరిష్కారం సాధ్యం కాదా? ఈ ప్రశ్నల సమాధానాలను వెతకడమే ఈ కథనం ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.

స్వాతంత్ర్యానికి ముందు నుంచే విశాఖ ఒక ముఖ్యమైన ఓడరేవు. కానీ గత రెండు దశాబ్దాల్లో దాని స్వరూపమే మారిపోయింది. ముఖ్యంగా, ఒకప్పుడు ప్రైవేటుగా ఉండి, ఆ తర్వాత అదానీ పోర్ట్స్ చేతికి వెళ్లిన గంగవరం పోర్టు, ఇప్పుడు విశాఖపట్నం పోర్ట్ అథారిటీ (VPA) ఆధ్వర్యంలో సాగరమాల ప్రాజెక్టు కింద జరుగుతున్న విస్తరణ పనులతో దేశంలోనే అత్యంత రద్దీ అయిన ఓడరేవులలో ఒకటిగా మారింది. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో విశాఖపట్నం పోర్ట్ అథారిటీ రికార్డు స్థాయిలో 82.62 మిలియన్ టన్నుల సరుకును రవాణా చేసింది. బొగ్గు, ఇనుప ఖనిజం, ముడి చమురు వంటివి ఇక్కడి నుంచి భారీగా రవాణా అవుతున్నాయి. పెద్ద ఓడలు రావడానికి వీలుగా డ్రెడ్జింగ్ పనులు, కొత్త బెర్తుల నిర్మాణం వేగంగా జరుగుతున్నాయి.

కానీ ఈ అభివృద్ధి నాణేనికి ఒకవైపే. రెండో వైపున తీవ్రమైన మానవ సంక్షోభం దాగివుంది. ఈ భారీ విస్తరణ ప్రాజెక్టుల వల్ల తరతరాలుగా ఇక్కడే బతుకుతున్న మత్స్యకార గ్రామాలు తీవ్రంగా ప్రభావితమవుతున్నాయి. గంగవరం, దిబ్బపాలెం వంటి గ్రామాలు పోర్టు నిర్మాణ సమయంలోనే ఎన్నో ఇబ్బందులు పడ్డాయి. వారి సమస్య కేవలం భూమి కోల్పోవడం కాదు, వారి జీవనాధారమైన సముద్రమే వారికి దూరమవుతోంది.

ఒకప్పుడు స్వేచ్ఛగా వేటకు వెళ్లిన తీరంలో ఇప్పుడు భారీ నౌకలు, కంటైనర్లు అడ్డంగా ఉంటున్నాయి. పోర్టు విస్తరణ వల్ల చేపలు పట్టే ప్రాంతాలు తగ్గిపోయాయని, సముద్రంలోకి వెళ్లడానికి, తిరిగి రావడానికి గంటల తరబడి వేచి చూడాల్సి వస్తోందని వారు వాపోతున్నారు. పోర్టు కార్యకలాపాల వల్ల పెరిగిన కాలుష్యం, ముఖ్యంగా బొగ్గు ధూళి, తమ ఆరోగ్యాన్ని, సముద్ర జీవుల మనుగడను ప్రశ్నార్థకం చేస్తోందని గంగవరం పోర్టు పరిసర ప్రాంతాల ప్రజలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తూనే ఉన్నారు.

దీని ప్రభావం కేవలం ఆర్థికం కాదు, సామాజికం మరియు సాంస్కృతికం కూడా. తరతరాలుగా వస్తున్న వృత్తి ప్రమాదంలో పడటంతో, తమ పిల్లల భవిష్యత్తు ఏమిటనే ఆందోళనలో వేలాది కుటుంబాలు ఉన్నాయి. పోర్టు వస్తే ఉద్యోగాలు వస్తాయని ఆశించిన యువతకు, నైపుణ్యం లేదనే కారణంతో నిరాశే మిగులుతోంది. భూములు కోల్పోయి, ఉపాధికి దూరమై, చాలామంది నిర్వాసితులుగా మారుతున్నారు. మెరుగైన వేతనాలు, వన్-టైమ్ సెటిల్‌మెంట్ బకాయిలు చెల్లించాలని గంగవరం పోర్టు కార్మికులు, నిర్వాసితులు తరచూ నిరసనలు చేయడం అక్కడి ఉద్రిక్త పరిస్థితులకు అద్దం పడుతోంది.

ఈ సమస్యను కేవలం అభివృద్ధి వర్సెస్ సంప్రదాయం అని చూడలేం. దీని వెనుక ప్రభుత్వ విధానాలు, పర్యావరణ నిబంధనల అమలు, కార్పొరేట్ సామాజిక బాధ్యత వంటి ఎన్నో అంశాలు ముడిపడి ఉన్నాయి.

విశాఖపట్నం పోర్ట్ అథారిటీ, పర్యావరణ పరిరక్షణకు కట్టుబడి ఉన్నామని చెబుతోంది. సరుకు రవాణా వల్ల వచ్చే వాయు కాలుష్యాన్ని నియంత్రించడానికి చర్యలు తీసుకుంటున్నామని, ‘హరిత్ సాగర్’ మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా గ్రీన్ ప్రాజెక్టులను అమలు చేస్తున్నామని అధికారికంగా పేర్కొంటోంది.

అయితే, క్షేత్రస్థాయిలో పరిస్థితి దీనికి భిన్నంగా ఉందని పర్యావరణవేత్తలు, స్థానిక ప్రజలు ఆరోపిస్తున్నారు. బొగ్గు ధూళి వల్ల కలిగే కాలుష్యం శ్వాసకోశ వ్యాధులకు కారణమవుతోందని వారు ఆందోళన చెందుతున్నారు. అక్టోబర్ 2025లో, అంబుజా సిమెంట్ గ్రైండింగ్ పరిశ్రమ ఏర్పాటు కోసం తలపెట్టిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణను స్థానికులు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించి, అడ్డుకోవడం దీనికి నిదర్శనం. పోర్టు కార్యకలాపాలు పెరిగేకొద్దీ, ఈ సమస్య మరింత జటిలంగా మారుతోంది.

మరోవైపు, దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు సాగరమాల వంటి ప్రాజెక్టులు వెన్నెముక అని, పోర్టుల ఆధునికీకరణ వాణిజ్యాన్ని పెంచి, దేశాన్ని ఆర్థికంగా ముందుకు నడిపిస్తుందని కేంద్ర ప్రభుత్వం చెబుతోంది. విశాఖలో అంతర్జాతీయ క్రూయిజ్ టెర్మినల్ వంటివి పర్యాటకాన్ని కూడా ప్రోత్సహిస్తాయని వాదన.

కానీ ఈ అభివృద్ధి ప్రణాళికలలో, మత్స్యకారుల పునరావాసం, వారి జీవనోపాధికి ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలపై స్పష్టమైన, దీర్ఘకాలిక ప్రణాళిక కొరవడిందనేది ప్రధాన విమర్శ. పరిహారం ప్యాకేజీలు ప్రకటించినా, అవి భవిష్యత్తుకు భరోసా ఇవ్వడంలో విఫలమవుతున్నాయని, ఉద్యోగాల్లో స్థానికులకు ప్రాధాన్యత దక్కడం లేదని ఆందోళనలు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి.

ఈ వైరుధ్యానికి ముగింపు పలకాలంటే, అభివృద్ధిని ఆపడం పరిష్కారం కాదు. అభివృద్ధిలో అందరినీ భాగస్వాములను చేయడమే అసలైన మార్గం. ప్రపంచంలో ఇలాంటి సవాళ్లను ఎదుర్కొన్న దేశాల అనుభవాల నుండి మనం నేర్చుకోవాల్సింది చాలా ఉంది.

1.⁠ ⁠నైపుణ్యాభివృద్ధి, స్థానికులకే ఉద్యోగాలు: పోర్టు కార్యకలాపాలకు అవసరమైన మెరైన్ ఇంజనీరింగ్, వెల్డింగ్, క్రేన్ ఆపరేటింగ్, లాజిస్టిక్స్ వంటి కోర్సుల్లో మత్స్యకార యువతకు శిక్షణ ఇచ్చి, పోర్టు, అనుబంధ పరిశ్రమల్లో వారికే ఉద్యోగావకాశాలు కల్పించేలా చట్టపరమైన నిబంధనలు తేవాలి. ఇది వారిని అభివృద్ధిలో వాటాదారులుగా మారుస్తుంది.

2.⁠ ⁠మత్స్యకార రంగం ఆధునికీకరణ: సంప్రదాయ వేటతో పాటు, ఆధునిక ఆక్వాకల్చర్, కేజ్ కల్చర్ (సముద్రంలో పంజరాల్లో చేపల పెంపకం) వంటి పద్ధతులను ప్రోత్సహించాలి. ప్రభుత్వం సబ్సిడీపై ఆధునిక పరికరాలు, కోల్డ్ స్టోరేజీ, మార్కెటింగ్ సౌకర్యాలు కల్పించి వారి ఆదాయం పెరిగేలా చూడాలి.

3.⁠ ⁠కమ్యూనిటీ ఆధారిత పర్యాటకం: మత్స్యకార గ్రామాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని పర్యాటక ఆకర్షణలుగా మార్చవచ్చు. హోమ్‌స్టేలు, సంప్రదాయ వంటకాల రెస్టారెంట్లు, ఫిషింగ్ ట్రిప్స్ నిర్వహించేలా స్థానికులను ప్రోత్సహిస్తే, వారికి ప్రత్యామ్నాయ ఆదాయం లభిస్తుంది.

4.⁠ ⁠ఆదాయంలో భాగస్వామ్యం (Revenue Sharing): పోర్టు లాభాలలో కొంత శాతాన్ని నేరుగా ప్రభావిత గ్రామాలకు కేటాయించే విధానాన్ని అమలు చేయాలి. ఆ నిధులను విద్య, వైద్యం, మౌలిక సదుపాయాలకు వాడితే, పోర్టు అభివృద్ధి తమ అభివృద్ధి అని ప్రజలు భావిస్తారు.

5.⁠ ⁠పటిష్టమైన పర్యవేక్షణ: పునరావాస ప్యాకేజీలు కేవలం నష్టపరిహారంగా కాకుండా భవిష్యత్తుకు భరోసా ఇచ్చేలా ఉండాలి. పర్యావరణ నిబంధనలను కఠినంగా అమలు చేయాలి. కాలుష్యానికి కారణమయ్యే కంపెనీలపై జరిమానాలు విధించి, ఆ మొత్తాన్ని స్థానిక పర్యావరణ పరిరక్షణకు వాడాలి. పోర్టు కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించడానికి స్థానిక ప్రతినిధులు, పర్యావరణవేత్తలతో ఒక స్వతంత్ర కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలి.

ఈ పరిష్కారాలు ఆచరణ సాధ్యం కావాలంటే బలమైన రాజకీయ సంకల్పం, పోర్టు యాజమాన్యం సామాజిక బాధ్యత, ప్రజల భాగస్వామ్యం అత్యవసరం.

విశాఖపట్నం కథ, భారతదేశంలోని అనేక తీరప్రాంత నగరాల కథ. అభివృద్ధి అవసరం, కానీ ఆ ప్రయాణంలో సముద్రమే ప్రాణంగా బతికే వారిని వెనక్కి నెట్టడం అన్యాయం. భారీ యంత్రాల హోరులో, మత్స్యకారుల ఆర్తనాదాలు వినిపించకుండా పోకూడదు.

అభివృద్ధి, సంప్రదాయం శత్రువులు కాదు. పోర్టు విస్తరణ ఎంత ముఖ్యమో, మత్స్యకారుల బతుకుతెరువు కూడా అంతే ముఖ్యం. పైన చర్చించిన పరిష్కారాలను చిత్తశుద్ధితో అమలు చేస్తే, విశాఖ పారిశ్రామికంగా ఎదుగుతూనే, తన సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని కాపాడుకోగలదు.

ఈ ప్రయాణంలో ప్రభుత్వం, పోర్టు యాజమాన్యం, ప్రజలు కలిసి అడుగు వేయాలి. అప్పుడే విశాఖపట్నం కేవలం “స్మార్ట్ సిటీ” గానే కాదు, ఒక “హ్యాపీ సిటీ” గా కూడా మారుతుంది.

ఈ సమస్యపై మీ అభిప్రాయం ఏమిటి? ఈ చర్చ మరింత విస్తృతం కావాలి, అధికారుల వరకు చేరాలి. ఈ కథనాన్ని లైక్ చేసి, షేర్ చేయడం ద్వారా ఈ సంభాషణలో మీరు కూడా భాగస్వాములు కండి.