ప్రపంచంలోని నివాస ప్రాంతాలలో వైవిధ్యం చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. కొన్ని మహా నగరాలు కోట్లాది మంది జనాభాతో అలరారుతుంటే మరికొన్ని గ్రామాలు అతి తక్కువ మందితో విలక్షణంగా నిలుస్తాయి. ఐరోపా ఖండంలోని క్రొయేషియా దేశంలో గల హమ్ అటువంటి ఒక అద్భుతమైన ప్రదేశం. గిన్నిస్ ప్రపంచ రికార్డుల ప్రకారం ఇది ప్రపంచంలోనే అతి చిన్న పట్టణంగా గుర్తింపు పొందింది. ఇస్ట్రియా ప్రాంతంలోని ఒక కొండపై వెలసిన ఈ పట్టణం మధ్య యుగాల నాటి కోట గోడల మధ్య బంధించబడి ఉంటుంది. కేవలం రెండు వీధులు మూడు వరుసల ఇళ్లతో కూడిన ఈ పట్టణంలో సుమారు ముప్పై నుండి యాభై మంది మాత్రమే నివసిస్తుంటారు. దీని పురాతన చరిత్ర పదకొండవ శతాబ్దం చివరలో ప్రారంభమైంది. పురాణాల ప్రకారం పూర్వ కాలంలో ఈ ప్రాంతంలో నివసించిన రాక్షసులు పెద్ద పెద్ద రాళ్లతో మిగిలిన పట్టణాలను నిర్మించి చివరగా మిగిలిన చిన్న రాళ్లతో హమ్ పట్టణాన్ని నిర్మించారని అక్కడి ప్రజలు నమ్ముతారు. ఇక్కడి కట్టడాలు శతాబ్దాల నాటి ప్రాచీన నిర్మాణ శైలిని ప్రతిబింబిస్తూ పర్యాటకులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తాయి. హమ్ గ్రామం తన విశిష్ట సాంప్రదాయాలను నేటికీ అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో కాపాడుకుంటూ వస్తోంది. ప్రతి సంవత్సరం జూన్ మాసంలో ఇక్కడ గ్రామ నాయకుడిని ఎన్నుకోవడానికి ఒక వింతైన ఉత్సవం నిర్వహిస్తారు. పురుషులందరూ కలిసి ఒక చెక్క ముక్కపై తమ ఓట్లను చెక్కడం ద్వారా కొత్త నాయకుడిని ఎంపిక చేస్తారు. ఇక్కడ సెయింట్ జెరోమ్ పేరుతో ఒక ప్రాచీన ఆలయం ఒక చిన్న ప్రదర్శనశాల కూడా ఉన్నాయి. పచ్చని చెట్ల మధ్య ప్రశాంతమైన వాతావరణంలో ఉండే ఈ గ్రామం ఆధునిక ప్రపంచపు రొదకు దూరంగా ఒక కలల ప్రపంచంలా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ లభించే బిస్కా అనే ప్రత్యేకమైన పానీయం పర్యాటకులలో ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది ఈ ప్రాంతపు పురాతన మూలికలతో తయారు చేయబడే ఒక రకమైన మద్యపానం.
మరోవైపు ఉత్తర అమెరికాలోని నెబ్రాస్కా రాష్ట్రంలో ఉన్న మోనోవీ అనే గ్రామం ప్రపంచంలోనే అత్యంత వింతైన నివాస ప్రాంతంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ గ్రామం యొక్క విశిష్టత ఏమిటంటే ఇక్కడ కేవలం ఒక్కరు మాత్రమే నివసిస్తారు. తొంభై ఏళ్ల వయస్సు గల ఎల్సీ ఐలర్ అనే మహిళ ఈ గ్రామానికి ఏకైక నివాసి. ఇరవయ్యవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఈ గ్రామంలో సుమారు నూట యాభై మంది ప్రజలు ఉండేవారు. అప్పట్లో ఇక్కడ పాఠశాలలు, వ్యాపార సంస్థలతో పాటు రైల్వే సౌకర్యాలు కూడా ఉండేవి. అయితే కాలక్రమేణా యువత ఉపాధి అవకాశాల కోసం పెద్ద నగరాలకు వలస వెళ్ళిపోవడంతో జనాభా క్రమంగా తగ్గిపోయింది. రెండు వేల నాలుగులో తన భర్త రూడీ మరణించిన తర్వాత ఎల్సీ ఐలర్ ఇక్కడ ఒంటరిగా మిగిలిపోయారు. అయినప్పటికీ ఆమె ఈ గ్రామాన్ని వదిలి వెళ్ళడానికి ఇష్టపడలేదు. ఆమె ఈ గ్రామానికి నాయకురాలిగా, గ్రంథాలయ అధికారిగా, కోశాధికారిగా అన్ని బాధ్యతలను స్వయంగా నిర్వహిస్తున్నారు. ప్రతి సంవత్సరం ఆమె తనకు తానుగా ఓటు వేసుకుని నాయకురాలిగా ఎన్నికవుతారు. గ్రామాభివృద్ధి కోసం ప్రభుత్వం నుండి వచ్చే నిధులను పొందేందుకు ఆమె ప్రతి ఏటా ప్రణాళికలను సిద్ధం చేసి పన్నులను చెల్లిస్తారు. ఆమె అక్కడ తన భర్త జ్ఞాపకార్థం ఒక పెద్ద గ్రంథాలయాన్ని ఐదు వేల పుస్తకాలతో నిర్వహిస్తున్నారు. దీనిని రూడీస్ లైబ్రరీ అని పిలుస్తారు. ఆమె నడుపుతున్న చిన్న భోజనశాల రోడ్డు ప్రయాణికులకు ఒక విశ్రాంతి కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది.
ఈ రెండు ప్రదేశాలు ప్రపంచ పటంలో అతి చిన్నవిగా ఉన్నప్పటికీ వాటి చారిత్రక ప్రాముఖ్యతతో పాటు అక్కడ నివసించే ప్రజల మనోధైర్యం ఎంతో గొప్పది. హమ్ తన సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని కాపాడుకుంటూ పర్యాటక రంగంలో దూసుకుపోతుంటే మోనోవీ ఒంటరితనాన్ని జయించి ఒక గ్రామ మనుగడను చాటిచెబుతోంది. ఆధునిక కాలంలో జనాభా పెరిగిపోతున్న తరుణంలో ఇటువంటి ప్రదేశాలు మనిషికి, మట్టికి మధ్య ఉన్న అనుబంధాన్ని గుర్తుచేస్తాయి. మౌలిక సదుపాయాలు పరిమితంగా ఉన్నప్పటికీ అక్కడి ప్రజలు తమ సొంత ఊరిని ప్రాణం కంటే ఎక్కువగా ప్రేమిస్తారు. ఈ గ్రామాల గురించి విన్నప్పుడు జనసమ్మర్థం లేని ప్రశాంతమైన జీవితం ఎంత అందంగా ఉంటుందో అర్థమవుతుంది. ఇవి కేవలం భౌగోళిక ప్రాంతాలు మాత్రమే కాదు మానవ నిశ్చలత్వానికి, సంప్రదాయాల పట్ల ఉన్న గౌరవానికి సజీవ సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తాయి. పర్యాటకులు ఈ ప్రాంతాలను సందర్శించడం వల్ల అక్కడి నివాసితులకు ఆర్థికంగా తోడ్పాటు లభిస్తుంది. ప్రపంచంలోని అతి పెద్ద నగరాల కంటే ఈ చిన్న గ్రామాలే ఎక్కువ ప్రశాంతతను, ఆత్మీయతను పంచుతాయని సందర్శకులు అభిప్రాయపడుతుంటారు. ఈ గ్రామాలు భవిష్యత్తు తరాలకు మానవ మనుగడలోని వైవిధ్యాన్ని వివరించడానికి ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణలుగా మిగిలిపోతాయి. ప్రకృతితో మమేకమై జీవించడం, వారసత్వ సంపదను గౌరవించడం వంటి విలువలను ఈ ప్రదేశాలు మనకు బోధిస్తాయి. శాంతి, నిశ్శబ్దాన్ని కోరుకునే వారికి ఇవి స్వర్గధామాలు అనడంలో సందేహం లేదు.
(సి.హెచ్.ప్రతాప్)
