గుజరాత్ రాష్ట్రం సౌర శక్తి వినియోగంలో సరికొత్త పుంతలు తొక్కుతూ దేశానికే ఆదర్శంగా నిలుస్తోంది. ఇక్కడ నర్మదా నది కాలువలపై నిర్మించిన సౌర విద్యుత్ కేంద్రాలు సాంకేతిక రంగంలో ఒక అద్భుతమైన మలుపుగా మారాయి. కాలువలపై సౌర పలకలను అమర్చడం ద్వారా అటు విద్యుత్ ఉత్పత్తిని ఇటు నీటి సంరక్షణను ఒకేసారి సాధించడం ఈ వినూత్న ప్రయోగం వెనుక ఉన్న ప్రధాన ఉద్దేశం. భూమి కొరత ఎక్కువగా ఉన్న మన దేశంలో వ్యవసాయ భూములను వృథా చేయకుండా కాలువలపై ఉన్న ఖాళీ ప్రదేశాన్ని వాడుకోవడం మేలైన పద్ధతి. ఈ విధానం వల్ల వేల ఎకరాల భూమి ఆదా అవుతోంది. సాధారణంగా ఒక పెద్ద ప్రమాణంలో సౌర విద్యుత్ తయారీకి దాదాపు ఐదు ఎకరాల భూమి అవసరమవుతుంది. కాలువలపై పలకలు అమర్చడం వల్ల ఆ భూమిని ఇతర అవసరాలకు లేదా వ్యవసాయానికి ఉపయోగించుకోవచ్చు. జనాభా పెరుగుతున్న కొద్దీ భూమి విలువ పెరుగుతున్న తరుణంలో ఇలాంటి ప్రయోగాలు ఎంతో ఊరటనిస్తాయి.
ఈ ప్రయోగం వల్ల లభించే మరో అతిపెద్ద ప్రయోజనం నీటి ఆవిరిని అరికట్టడం. వేసవి కాలంలో ఎండ తీవ్రతకు కాలువల్లోని నీరు త్వరగా ఆవిరైపోతుంది. కాలువల పైన సౌర పలకలు ఉండటం వల్ల సూర్యరశ్మి నేరుగా నీటిపై పడదు. దీనివల్ల ఏటా కోట్లాది లీటర్ల నీరు వృథా కాకుండా ఆదా అవుతోంది. ఇలా మిగిలిన నీరు వేల ఎకరాల పంట పొలాలకు సాగునీరుగా ఉపయోగపడుతోంది. అదే సమయంలో కాలువలోని చల్లని నీరు పైనున్న సౌర పలకల ఉష్ణోగ్రతను తగ్గించడానికి తోడ్పడుతుంది. సౌర పలకలు చల్లగా ఉండటం వల్ల వాటి పనితీరు మెరుగుపడి ఎక్కువ విద్యుత్ ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఇది ఒకదానికొకటి పరస్పర లాభాన్ని చేకూర్చే పద్ధతి. విద్యుత్ తయారీలో సామర్థ్యం పెరగడం వల్ల తక్కువ ఖర్చుతో ఎక్కువ శక్తిని పొందే అవకాశం కలుగుతుంది.
గుజరాత్ ప్రభుత్వం తొలుత మెహసానా ప్రాంతంలో ఈ ప్రయోగాన్ని చిన్న స్థాయిలో చేపట్టింది. అది విజయవంతం కావడంతో నర్మదా ప్రధాన కాలువపై పెద్ద ఎత్తున విస్తరించింది. ఈ పద్ధతి వల్ల విద్యుత్ తీగలు లాగడానికి అయ్యే ఖర్చు కూడా తగ్గుతుంది. కాలువలు అధికంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఉండటం వల్ల అక్కడ తయారైన విద్యుత్తును నేరుగా రైతులకు పంపులకు అందించవచ్చు. ఇది గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడమే కాకుండా రైతులకు పగటిపూట ఉచితంగా విద్యుత్ అందేలా చేస్తుంది. పర్యావరణ పరిరక్షణలో కూడా ఇది కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. బొగ్గు వంటి ఇంధనాల వాడకాన్ని తగ్గించి గాలి కాలుష్యాన్ని అరికట్టడానికి ఈ పునరుత్పాదక శక్తి వనరు ఎంతో మేలు చేస్తోంది. వాతావరణ మార్పులను తట్టుకోవడానికి ఇలాంటి హరిత ఇంధన వనరులు అత్యవసరం.
ఈ కాలువ సౌర పథకాల వల్ల స్థానికులకు ఉపాధి అవకాశాలు కూడా పెరుగుతున్నాయి. వీటి నిర్వహణ పర్యవేక్షణ కోసం స్థానిక యువతకు శిక్షణ ఇచ్చి పనుల్లో నియమించడం వల్ల గ్రామీణ ఉపాధి మెరుగుపడుతోంది. ఇతర రాష్ట్రాలు కూడా గుజరాత్ అనుసరిస్తున్న ఈ మార్గాన్ని గమనిస్తున్నాయి. పంజాబ్ కేరళ కర్ణాటక వంటి రాష్ట్రాలు ఇప్పటికే తమ ప్రాంతాల్లో ఇలాంటి పథకాలను చేపట్టడానికి ఆసక్తి చూపిస్తున్నాయి. పరిమితంగా ఉన్న సహజ వనరులను ఎంత తెలివిగా వాడుకోవాలో చెప్పడానికి గుజరాత్ లోని ఈ సౌర కాలువలు ఒక గొప్ప ఉదాహరణ. భవిష్యత్తులో దేశమంతటా కాలువలపై ఇలాంటి విద్యుత్ కేంద్రాలు వెలిస్తే ఇంధన రంగంలో స్వయం సమృద్ధి సాధించడం సులభమవుతుంది. మానవ మేధస్సు ప్రకృతి వనరులు తోడైతే అద్భుతాలు సృష్టించవచ్చని ఈ ప్రయోగం నిరూపించింది. కాలువ ఒడ్డున చెట్లను నాటడం వల్ల భూసారం పెరగడమే కాకుండా పర్యావరణ సమతుల్యత దెబ్బతినకుండా ఉంటుంది. ఇలాంటి బహుళ ప్రయోజనకరమైన పద్ధతులు దేశ పురోగతికి బాటలు వేస్తాయి. సాంకేతికతను సామాన్యుడికి చేరువ చేయడంలో ఇది ఒక మైలురాయిగా నిలుస్తుంది. ప్రభుత్వం ఇలాంటి మరిన్ని వినూత్న ఆలోచనలను ప్రోత్సహించడం ద్వారా పర్యావరణ హితమైన అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది.
(సి.హెచ్.ప్రతాప్)
