హైదరాబాద్లోని ఎర్రగడ్డలో ఉన్న ప్రభుత్వ మానసిక ఆరోగ్య కేంద్రం ప్రస్తుతం తన శక్తికి మించిన పనిభారాన్ని మోస్తోంది. కేవలం నగరానికే పరిమితం కాకుండా, తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని నలుమూలల నుండి, పొరుగు రాష్ట్రాల నుండి కూడా మానసిక ఆరోగ్య సేవల కోసం రోగులు ఇక్కడికే వస్తున్నారు. దీనివల్ల ఆసుపత్రిలోని వసతులు, అందుబాటులో ఉన్న వైద్య సిబ్బంది, పడకల సంఖ్యపై తీవ్రమైన ఒత్తిడి ఏర్పడుతోంది. ఆధునిక కాలంలో మారుతున్న జీవనశైలి, పెరిగిన పని ఒత్తిడి, సామాజిక సంబంధాల్లో వస్తున్న మార్పుల వల్ల మానసిక ఆందోళనలు, తీవ్ర నిరాశ వంటి సమస్యలు సర్వసాధారణంగా మారాయి. వీటన్నింటికీ తోడు మత్తు పదార్థాల వినియోగం పెరగడం వల్ల మానసిక ఆరోగ్య వ్యవస్థపై పెను ప్రభావం పడుతోంది.
సమాజంలో వేగంగా చోటుచేసుకుంటున్న పరిణామాలు వ్యక్తుల మానసిక స్థితిని దెబ్బతీస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా యువతలో మద్యపానం, మాదకద్రవ్యాల పట్ల ఆకర్షణ పెరగడం వల్ల డీ-అడిక్షన్ (మత్తు విముక్తి) చికిత్స కోసం వచ్చే వారి సంఖ్య రోజురోజుకూ పెరుగుతోంది. ప్రస్తుతం ఎర్రగడ్డ ఆసుపత్రి ఒక్కటే ఈ భారీ బాధ్యతను మోయాల్సి రావడం వల్ల, రోగులకు అందాల్సిన తక్షణ వైద్యం, పర్యవేక్షణలో జాప్యం జరుగుతోంది. దూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చే రోగులకు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు రాజధానిలో ఉండి చికిత్స పొందడం ఆర్థికంగా భారంగా మారుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో తెలంగాణ ప్రభుత్వం రాష్ట్రంలోని అన్ని ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాలల్లో ప్రత్యేక మత్తు విముక్తి కేంద్రాలను స్థాపించాలని యోచించడం హర్షించదగ్గ పరిణామం. జిల్లా స్థాయిలోనే ఇటువంటి చికిత్సా కేంద్రాలు అందుబాటులోకి వస్తే, రోగులకు వ్యయప్రయాసలు తగ్గుతాయి. స్థానికంగానే నిపుణుల పర్యవేక్షణలో వైద్యం అందడం వల్ల బాధితులు త్వరగా కోలుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాలల్లో డీ-అడిక్షన్ విభాగాలను ఏర్పాటు చేయడం వల్ల బహుముఖ ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. ఇది కేవలం చికిత్సకే పరిమితం కాకుండా, వైద్య విద్యార్థులకు మానసిక వైద్య శాస్త్రంలో ఆచరణాత్మక శిక్షణ పొందేందుకు వీలు కల్పిస్తుంది. దీనివల్ల భవిష్యత్తులో దేశానికి అవసరమైన మానసిక వైద్య నిపుణుల కొరత తీరుతుంది. ప్రతి కేంద్రంలో కేవలం ఔషధాల పంపిణీ మాత్రమే కాకుండా, అనుభవజ్ఞులైన సైకాలజిస్టులు, సామాజిక కార్యకర్తలు, పునరావాస నిపుణులు ఉండేలా పటిష్టమైన ప్రణాళిక సిద్ధం చేయాలి. బాధితులకు కౌన్సెలింగ్ ఇవ్వడం, వారి కుటుంబ సభ్యులకు అవసరమైన తోడ్పాటును అందించడం, చికిత్స అనంతరం వారు తిరిగి సాధారణ జీవితం గడిపేలా వృత్తిపరమైన పునరావాసం కల్పించడం వంటి సమగ్ర విధానాలను అమలు చేయాలి. మానసిక ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన చికిత్స అనేది కేవలం ఆసుపత్రి గదులకే పరిమితం కాకూడదు.
కేంద్రాల ఏర్పాటుతో పాటు తగినంత మంది సిబ్బందిని నియమించడం, నిరంతర నిధుల కేటాయింపు, పర్యవేక్షణ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం అత్యవసరం. కేవలం భవనాలు నిర్మించినంత మాత్రాన సమస్య పరిష్కారం కాదు; అక్కడ నిరంతరం వైద్య సేవలు అందేలా చూడాలి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మానసిక సమస్యలు, మత్తు పదార్థాల దుష్ప్రభావాలపై విస్తృతమైన అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలి. పాఠశాలలు, కళాశాలల స్థాయిలోనే విద్యార్థులకు మానసిక ధైర్యాన్ని నూరిపోస్తూ, వ్యసనాలకు దూరంగా ఉండేలా అవగాహన కల్పించాలి. ఎర్రగడ్డ ఆసుపత్రిపై ఒత్తిడిని తగ్గించి, రాష్ట్రవ్యాప్తంగా మానసిక ఆరోగ్య సేవలను వికేంద్రీకరించడం ద్వారా ప్రతి పౌరుడికి నాణ్యమైన వైద్యం అందించే వీలుంటుంది. శారీరక ఆరోగ్యానికి ఎంత ప్రాముఖ్యత ఇస్తామో, మానసిక ఆరోగ్యానికి కూడా అంతే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. ప్రభుత్వ తీసుకునే ఈ నిర్ణయం సమాజంలో సానుకూల మార్పుకు నాంది పలకడమే కాకుండా, ఎంతో మంది బాధితుల జీవితాల్లో కొత్త వెలుగులు నింపుతుంది.
(సి.హెచ్.ప్రతాప్)
